Żywienie medyczne w chorobach neurologicznych


Wśród wielu czynników, mających wpływ na rokowanie w leczeniu chorych neurologicznych, jest również stopień odżywienia organizmu. Z niedożywieniem boryka się nawet 62% pacjentów po udarze mózgu, 70% po ciężkim urazie głowy, do 24% w przypadku choroby Parkinsona oraz 16% ze stwardnieniem zanikowym bocznym. W efekcie ich szanse na skuteczne terapie istotnie maleją.

 

Niedobory składników pokarmowych u chorych na przewlekłe choroby neurologiczne mogą się pojawić, m.in. na skutek:

 

Odpowiednia podaż niezbędnych składników odżywczych jest integralnym elementem terapii. Zbyt mała ilość pokarmu w stosunku do zapotrzebowania żywieniowego może prowadzić do rozwoju niedożywienia, które niesie ze sobą szereg potencjalnych negatywnych konsekwencji zdrowotnych np.:

U niedożywionych pacjentów spada również aktywność życiowa oraz zwiększa się zależność od innych osób. Dlatego tak ważna jest szybka interwencja.

Jak odżywić organizm po udarze mózgu?

W celu zapobiegania niedożywieniu na pierwszym miejscu należy pokryć zapotrzebowanie białkowo-kaloryczne, które na skutek stresu metabolicznego związanego z chorobą ulega zwiększeniu. W opinii Ekspertów Sekcji Chorób Naczyniowych Polskiego Towarzystwa Neurologicznego osoby po udarze mózgu wykazują zwiększone zapotrzebowanie na białko i energię. Zapotrzebowanie energetyczne w fazie ostrej udaru wzrasta do 25-35 kcal/kg należnej masy ciała na dobę. Natomiast wymagana podaż białka zwiększa się zarówno w fazie ostrej, jak i przewlekłej udaru mózgu sięgając do 1,5g/kg należnej masy ciała/dobę. Niedobory białka i energii mogą wpłynąć niekorzystnie na proces zdrowienia tkanek mózgowych po udarze, zmniejszają również szanse na odzyskanie sprawności przez pacjenta, dlatego odpowiednie żywienie w tym czasie jest tak istotne.

 

Żywienie u chorego po udarze może być prowadzone na kilka sposobów.  Kluczowa jest odpowiednia kompozycja diety, jej konsystencja oraz sposób podaży. W okresie po udarze należy zapewnić choremu właściwą podaż energii oraz składników odżywczych takich jak białko, węglowodany, składniki mineralne, witaminy.

 

Każdy posiłek chorego po udarze powinien zawierać produkty wysokobiałkowe. Zapotrzebowanie na wodę to 30-40 ml/kg mc/dobę. Oznacza to, że średnio chory powinien wypijać około 1,5-2 litrów płynów. Trzeba pamiętać, że osoby starsze często nie odczuwają pragnienia i nie chcą pić, więc należy aktywnie zachęcać je do przyjmowania płynów. Koniecznie trzeba pamiętać też o dostatecznej podaży błonnika pokarmowego – ok. 45 g/dobę. Odpowiednie spożycie błonnika i płynów pozwala zapobiegać zaparciom, które mogą stanowić bardzo duży problem u starszych, unieruchomionych osób.

 

Pomocą dla chorych, którzy nie są w stanie spożyć odpowiedniej dla siebie ilości energii i składników odżywczych jest żywienie medyczne. Podstawowym, najbardziej korzystnym dla chorego, jest żywienie doustne i jeżeli jest ono możliwe, jako wsparcie stosuje się gotowe preparaty odżywcze, które mogą być stosowane, jako dodatek do normalnych posiłków, stanowiąc uzupełnienie kaloryczne i białkowe.

 

W przypadku braku możliwości żywienia drogą doustną (lub gdy jest ono niewystarczające lub niewskazane), np. gdy występują zaburzenia połykania i istnieje ryzyko zachłyśnięcia się, u chorego może zostać wdrożone żywienie dojelitowe przez specjalny dostęp do żołądka. Więcej informacji na ten temat znajduje się poniżej, w podzakładce „Żywienie dojelitowe”.

Dysfagia

Dysfagia to zaburzenie polegające na utrudnionym połykaniu pokarmów i płynów, które może prowadzić do zachłystowego zapalenia płuc, stanowiącego zagrożenie dla zdrowia i życia. Prawie u co drugiego pacjenta, który doświadcza dysfagii (48%), występuje niedożywienie, a u 75% odwodnienie.

 

To ogromny problem dla osób cierpiących na przewlekłe choroby neurologiczne. Z zaburzeniami przełykania zmaga się z nim co drugi chory po udarze mózgu, do 80% pacjentów z chorobą Alzheimera oraz 62% z chorobą Parkinsona.

 

Jakie sygnały powinny zaniepokoić? O trudnościach z przełykaniem mogą świadczyć m.in.:

Żywienie w dysfagii

 

Jednym z istotnych elementów procesu opieki nad chorym z dysfagią oraz leczenia jest odpowiednie żywienie, dopasowane zarówno pod kątem odżywczym, jak i uwzględniające odpowiednią konsystencję posiłków. W przypadku osób chorych neurologicznie, zmagających się z problemem dysfagii, można zminimalizować ryzyko zachłyśnięcia się pokarmem lub napojem poprzez stosowanie specjalistycznych preparatów służących do zagęszczania płynów i potraw. Pozwalają one uzyskać odpowiednią konsystencję pokarmów, dostosowaną do trudności w przełykaniu.

 

Neurogenna dysfagia (czyli spowodowana zaburzeniami w układzie nerwowym) może mieć charakter przemijający, ale w niektórych sytuacjach może trwać długo lub stać się problemem przewlekłym. Kryterium podstawowym oceny jest czas trwania zaburzeń połykania i stan neurologiczny chorego, a także rokowanie w kontekście choroby podstawowej. Według różnych autorów czas uznania dysfagii za przewlekłą waha się pomiędzy 14 a 30 dniami. W przypadkach, gdy mamy uzasadnione podejrzenia, iż nasilona dysfagia ma charakter trwały, rozważa się założenie specjalnego dostępu do żołądka i wdrożenie diety dojelitowej. Więcej informacji na ten temat znajduje się poniżej, w podzakładce „Żywienie dojelitowe”.

ODLEŻYNY

Chorzy unieruchomieni, nieprzytomni, z zaburzeniami czucia, często nieprawidłowo odżywiani, pielęgnowani w niefachowy sposób, narażeni są na powstawanie odleżyn. Czym są odleżyny dość dobrze tłumaczy jej angielska nazwa – pressure ulcer – czyli owrzodzenia z ucisku.

 

Odleżyna to miejscowa martwica tkanek najczęściej uciskanych przez wystające części układu kostnego. Gdybyśmy chorego położyli na szklanej powierzchni i spojrzeli od dołu to właśnie w tych miejscach gdzie jego skóra dotyka szyby mogą rozwinąć się odleżyny i to niezależnie, czy pacjent leży na plecach, na boku, czy też na brzuchu.

 

Odleżyna powstaje w wyniku miejscowego niedokrwienia, spowodowanego zbyt długim uciskiem na naczynia krwionośne. Przy powstawaniu odleżyn dużą rolę odgrywają siły tarcia i siły działające ścinająco (stycznie do powierzchni skóry) np. nieprawidłowo ułożone prześcieradło, czy też podparcie chorego, powoduje to przesuwanie się poszczególnych warstw tkanek względem siebie i może prowadzić do pękania naczyń krwionośnych zwykle tych najmniejszych. Stan samej skóry również jest istotny np. czy nie jest wilgotna, pokryta maściami itd.

 

Szczególnie na powstawanie odleżyn narażeni są pacjenci z zaburzeniami czucia, bądź głęboko nieprzytomni. Niedokrwienie z ucisku określonych obszarów skóry powoduje silny ból, który wymusza nawet podświadomą zmianę położenia. W przypadku, gdy pacjent bólu nie odczuwa, lub nie może się poruszyć, proces może postępować, aż do całkowitego obumarcia komórek i powstania rany.

 

Powstawaniu odleżyn, oraz opóźnieniom w ich gojeniu sprzyjać może również nieodpowiednie odżywianie pacjenta. Szczególną rolę pełni tu białko – jego niedobór w diecie, prowadzi do zużywania własnych zasobów organizmu. W przypadku, gdy zachodzi konieczność odbudowy zniszczonej tkanki (proces gojenia ran) brak białka ma kluczowe znaczenie – bez odpowiedniej podaży w diecie wygojenie rany jest ogromnie utrudnione.

 

Żywienie przy odleżynach

 

Przewlekła rana jest dla organizmu dużym wyzwaniem. Proces gojenia, zwłaszcza przez tzw. ziarninowanie, co ma miejsce właśnie w przypadku przewlekłych ran, wymaga wytworzenia nowych tkanek i jest procesem pochłaniającym spore ilości energii. Aby proces gojenia rany mógł przebiegać prawidłowo organizm musi otrzymywać odpowiednią ilość energii i składników odżywczych, w tym białka.

 

Zapotrzebowanie na energię u chorego z odleżyną wzrasta około 1,5 raza w stosunku do zapotrzebowania osoby zdrowej i wynosi około 30-35 kcal/kg masy ciała na dobę, w przypadku rozległych ran zapotrzebowanie to może być nawet większe.

 

Normalne, dzienne zapotrzebowanie na białko u osoby dorosłej wynosi ok. 0,8-1 g/kg masy ciała, u osób z ranami zapotrzebowanie na białko wzrasta do 1,5-2,1 g/kg masy ciała/dobę. W praktyce oznacza to, że spożycie białka powinno być co najmniej dwukrotnie większe niż w zwykłej diecie. Źródłem białka są produkty takie jak nabiał, mięso, ryby i jajka – jeden lub kilka z tych produktów powinno pojawić się w składzie każdego posiłku.

 

W przypadku trudno gojącej rany, w tym odleżyny ważne jest także dostarczenie organizmowi takich składników jak np. arginina. Wchodzi ona w skład kolagenu i jest źródłem tlenku azotu, substancji rozszerzającej naczynia i poprawiającej ukrwienie tkanek. Dostarczenie odpowiedniej ilości argininy w zwykłej diecie może być niewystarczające dlatego warto do diety włączyć specjalistyczny preparat odżywczy z jego zawartością. Warto by preparat był także bogaty w składniki ważne dla procesu gojenia składniki np. cynk, witaminy A, C, E, białko.

 

W przypadku odleżyn warto pamiętać, iż skuteczna opieka wymaga wielokierunkowego działania: redukcji ucisku (poprzez obracanie pacjenta, wyrównywanie powierzchni, na której leży), opatrywania rany (utrzymania jej w czystości, stosowania odpowiednich opatrunków) oraz właśnie odpowiedniego żywienia chorego.

Bibliografia:

  1. Kłęk S, Błażejewska-Hyżorek B, Czernuszenko A, Członkowska A, Gajewska D, Karbowniczek A, Kimber-Dziwisz L, Ryglewicz D, Sarzyńska-Długosz I, Sienkiewicz-Jarocz H, Sobów T, Sławek J. Leczenie żywieniowe w neurologii — stanowisko interdyscyplinarnej grupy ekspertów. Część I. Zasady ustalania wskazań do leczenia żywieniowego. Polski Przegląd Neurologiczny 2017, nr 3, tom 13, str. 106-119.
  2. Aquilani R et al.. Nutrition for Brain Recovery After Ischemic Stroke : An Added Value to Rehabilitation. Nutr Clin Pract 2011 26: 339.
  3. Felt P. Nutritional Management of Dysphagia in the Healthcare Setting.Healthcare Caterer. 2006;Spring 2006.
  4. Leibovitz, A., Baumoehl, Y., Lubart, E., Yaina, A., Platinovitz, N. & Segal, R.Dehydration among long-term care elderly patients with oropharyngeal dysphagia. Gerontology. 2007;53:179-183.
  5. Kawashima K et al. Prevalence of Dysphagia Among Community-Dwelling Elderly Individuals as Estimated Using a Questionnaire for Dysphagia Screening. Dysphagia. 2004 Fall;19(4):266-71.
  6. Dysphagia in Head and Neck Cancer Patients: Pretreatment Evaluation, Predictive Factors, and Assessment during Radio-Chemotherapy, Recommendations Nerina Denaro, Marco C. Merlano, Elvio G. Russi, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3781223/table/T3/
  7. Wirth R, Smoliner C, Jäger M, Warnecke T, Leischker AH, Rainer Dziewas and The DGEM Steering Committee. Guideline clinical nutrition in patients with stroke. Exp Transl Stroke Med. 2013; 5: 14.
  8. Neyens J., et al. Arginine-enriched oral nutritional supplementation in the treatment of pressure ulcers: a literature review. Wound Medicine, 2017, 16: 46-51.
  9. Kłek S. Rola leczenia żywieniowego w procesie gojenia ran. Leczenie Ran, 2013, 10.4: 95-99
  10. Witte M.B., Barbul A., Arginine physiology and its implication for wound healing. Wound Repair Regen. 2003; 11; 419-23.
  11. Suchner et al., Immune-modulatory actions of argine in the critically ill. Br J Nutr. 2002; 87 (supl.1): 121-31.
  12. Macburney M et al. W: Rombeau, Caldwell (red): Clinical Nutrition, Enteral and Tube feeding, Wyd. 2, Saunders, Filadelfia 1990: 149-173
  13. Cereda et al., A nutritional formula enriched with arginine, zinc, and antioxidants for the healing of pressure ulcers: a randomized trial, Annals of Internal Medicine, 2015; 162:167-174.
  14. Aquilani et al., Effect of calorie-protein supplementation on the cognitive recovery of patients with subacute stroke, Nutritional Neuroscience 2008 Vol. 11: 235-240.
Powiązane:
Tarcza ochronna, bezpieczeństwo
Ustawienia prywatności
Tutaj możesz w dowolnej chwili deklarować i modyfikować ustawienia plików cookie.
Bezwzględnie konieczne pliki cookie

Są niezbędne w celu zapewnienia funkcjonowania witryny internetowej i nie można ich wyłączyć. Zazwyczaj są stosowane w odpowiedzi na podjęte przez użytkownika działania związane z żądaniem usług (ustawienie preferencji w zakresie prywatności użytkownika, logowanie, wypełnianie formularzy itp.). Można ustawić przeglądarkę, aby blokowała takie pliki cookie lub wyświetlała odpowiednie powiadomienia, jednak niektóre części witryny nie będą wówczas działały.

Analityczne pliki cookie

Umożliwiają nam liczenie odwiedzin i źródeł ruchu oraz pomiar i poprawę wydajności naszej witryny. Pokazują nam, które strony są najmniej i najbardziej popularne i w jaki sposób odwiedzający poruszają się po witrynie. Jeśli użytkownik nie zgodzi się na ich zastosowanie, nie będziemy wiedzieli, kiedy odwiedził naszą witrynę i nie będziemy w stanie monitorować jej wydajności.

Personalizujące pliki cookie

Służą do zwiększenia funkcjonalności witryny internetowej i personalizacji jej treści. Mogą być stosowane przez nas lub przez osoby trzecie, których usługi zostały dodane do naszych stron. Jeśli użytkownik nie zezwoli na ich zastosowanie, niektóre lub wszystkie z tych usług mogą nie działać poprawnie.

Pliki cookie do targetowania

Mogą zostać użyte przez naszych partnerów reklamowych poprzez naszą witrynę w celu stworzenia profilu zainteresowań użytkownika i wyświetlania mu odpowiednich reklam na innych witrynach. Nie przechowują bezpośrednio danych osobowych, lecz pozwalają na jednoznaczną identyfikację przeglądarki i urządzenia internetowego użytkownika. W razie braku zgody na ich zastosowanie reklamy prezentowane użytkownikowi będą w mniejszym stopniu dostosowane do jego zainteresowań.